Tạp chí Aleteia, trong bản tin ngày 21/04/2026, nhậ định: Một năm sau khi ngài qua đời, Casa Santa Marta vẫn mang dấu ấn thầm lặng, đầy tính nhân bản của Đức Giáo Hoàng Phanxicô — cuộc sống giản dị, phong cách lãnh đạo và ký ức lâ dài của ngài.
Casa Santa Marta, được khánh thành năm 1996 bởi Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tại lối vào Vatican để làm nơi ở cho các Hồng Y trong các kỳ mật nghị, đã trở thành tâm điểm chú ý hoàn cầu khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô chọn sống ở đó ngay sau khi được bầu chọn vào tháng 3 năm 2013. Chính tại nơi cư trú này, vị Giáo hoàng người Argentina đã qua đời vào rạng sáng ngày Thứ Hai Phục Sinh, 21 tháng 4 năm 2025. Một năm sau khi ngài qua đời, ký ức về ngài vẫn sống động trong lòng những người cư ngụ ở đây.
Cái tên này đã trở nên quen thuộc đến nỗi nó trở thành hiện thân của Đức Giáo Hoàng Phanxicô và những người thân cận của ngài. Đối với một số nhà quan sát và quan chức Vatican, “Santa Marta” trở thành biểu tượng cho một không gian gần gũi hơn với con người, tượng trưng cho phong cách quản trị của Giáo hoàng cho phép những cuộc trao đổi thân mật và cởi mở. Đối với những người khác, nó lại đại diện cho một kiểu trụ sở chính phủ, bỏ qua các định chế truyền thống của Tòa Thánh. “Điều đó có thể không làm hài lòng Santa Marta,” một số viên chức nói, ngần ngại nói thẳng thắn về những vấn đề có thể gây khó khăn cho Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
“Đó là một sự thay đổi cơ bản, khi chọn sống ở Santa Marta,” nhà sử học và nhà báo người Ý Lucetta Scaraffia nhớ lại trong bộ phim tài liệu năm 2024 của Arte, “Cuộc cách mạng của Đức Phanxicô: Một kỷ nguyên mới ở Vatican”. “Đó là một nơi rất xấu xí! Một trong những nơi xấu xí nhất ở Vatican,” bà nói thêm với sự thẳng thắn đặc trưng của mình.
Thật vậy, tòa nhà lớn này không có nhiều nét quyến rũ. Tính chất giản dị, chức năng của nó được ưu tiên hơn sự hài hòa về kiến trúc với cảnh quan Rô-ma hoặc sự liên tục với Vương cung thánh đường Thánh Phêrô gần đó. Gần 130 phòng của nó được thiết kế chủ yếu để làm nơi ở an toàn và riêng tư cho các Hồng Y trong các kỳ mật nghị. Được đánh dấu bởi những điều kiện khắc khổ của các kỳ mật nghị năm 1978, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II muốn những người tham gia trong tương lai được ở với phẩm giá và sự thoải mái hơn - điều đã được thực hiện vào năm 2005, 2013 và 2025.
Vào những thời điểm khác, tòa nhà này là nơi ở của các linh mục làm việc trong Giáo triều La Mã cũng như các giám mục đã nghỉ hưu. Tất cả đều phải rời khỏi phòng của mình trong trường hợp diễn ra mật nghị, một thách thức phức tạp về hậu cần và an ninh. Trước khi các Hồng Y đến vào tháng 5 năm 2025, các cơ quan an ninh của Vatican đã kiểm tra từng phòng để loại bỏ mọi nguy cơ rò rỉ thông tin.
Một Hồng Y 100 tuổi làm trưởng tòa nhà
Trong số 75 cư dân hiện tại, chỉ có một người là giáo dân. Ba vị Hồng Y sống ở đó toàn thời gian, tất cả đều là cựu sứ thần Tòa Thánh. Đức Hồng Y Angelo Acerbi, cựu sứ thần Tòa Thánh tại Colombia và được Đức Giáo Hoàng Phanxicô phong Hồng Y ở tuổi 99, hiện là trưởng tòa nhà. Gần đây, ngài được sự phụ giúp của Đức Hồng Y người Ý Mario Zenari, cựu sứ thần Tòa Thánh tại Syria, và Đức Hồng Y người Thụy Sĩ Emil Paul Tscherrig, cựu sứ thần Tòa Thánh tại Ý.
Người vừa kể sau trên đây buộc phải rời khỏi Cứ sở Paul VI trên đường Via della Scrofa ở trung tâm lịch sử của Rome, việc đóng cửa dinh thự này là một trong những quyết định cuối cùng của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, sau đó được Đức Giáo Hoàng Leo XIV xác nhận. Khoảng 20 cư dân khác từ khu nhà ở dành cho giáo sĩ đó hiện đang chuyển đến Casa Santa Marta, nâng tổng số cư dân thường trú lên 95 người. Chỉ còn khoảng 30 phòng dành cho những kỳ nghỉ ngắn ngày, chủ yếu là cho các giám mục đến thăm hoặc những người tham dự các hội nghị của Vatican.
Một “khoảng cách tự nhiên” với Đức Giáo Hoàng Phanxicô
Do phải giữ kín đáo khi tiếp xúc với giới truyền thông, các thành viên của Giáo triều Rô-ma sống tại Santa Marta vẫn thừa nhận rằng việc chia sẻ cuộc sống hàng ngày với Đức Giáo Hoàng Phanxicô là một trải nghiệm sâu sắc. “Đó là một thời kỳ ân sủng, một giai đoạn đặc biệt, gần như mang tính lịch sử, được chia sẻ cuộc sống của Đức Thánh Cha gần như mỗi ngày,” một người nhớ lại.
Điều đó không có nghĩa là sự thân mật. “Ngài là Giáo hoàng, dĩ nhiên rồi, và không có gì phải mơ hồ về điều đó. Đó không phải là một mối quan hệ bình thường. Có một khoảng cách tự nhiên,” vị này giải thích.
Đức Giáo Hoàng Phanxicô thường dùng bữa trưa và bữa tối tại nhà ăn với các thư ký của mình, đôi khi có khách mời, thậm chí cả bạn bè từ Argentina.
Tuy nhiên, bầu không khí không khuyến khích những cuộc trò chuyện tự phát. “Không ai ngồi vào bàn của ngài để nói chuyện thân mật. Chúng tôi nhìn thấy ngài, chào hỏi ngài một cách kính trọng từ xa, nhưng không ai đến gần ngài một cách xâm phạm, bởi vì mọi người đều hiểu sự nhạy cảm của tình huống và rằng ngài không nên bị làm phiền,” vị linh mục nói thêm.
Sự yếu đuối được chấp nhận của vị Giáo hoàng người Argentina
Cư dân xúc động trước sự yếu đuối ngày càng tăng của Đức Giáo Hoàng, đặc biệt là vào mùa đông, được đánh dấu bằng khả năng vận động ngày càng kém, các vấn đề về tiêu hóa và hô hấp. “Chúng tôi đã thấy ngài trong những lúc ốm đau, yếu đuối về thể chất… Chúng tôi đã thấy ngài đi lại bằng gậy, rồi bằng khung tập đi, rồi bằng xe lăn. Điều đó khá ấn tượng và sâu sắc…“Vatican vẫn đang chuyển động,” một người nói.
Sau khi trở về từ lần nhập viện cuối cùng vào tháng 3 và tháng 4 năm 2025, một số người ngạc nhiên khi vẫn gặp ngài trong thang máy hoặc hành lang: Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã từ chối việc cách ly y tế nghiêm ngặt, muốn duy trì liên lạc cho đến cuối đời. Buổi tiếp kiến cuối cùng của ngài với một nguyên thủ quốc gia là chuyến thăm của Vua Charles III đến căn hộ riêng của ngài tại Santa Marta vào ngày 9 tháng 4 năm 2025, chỉ 12 ngày trước khi ngài qua đời.
Phòng 201 vẫn trống
Sau khi Đức Giáo Hoàng qua đời, đồ dùng cá nhân của ngài đã được trả lại “cho người chủ sở hữu”, theo các nguồn tin từ Vatican. Căn hộ của ngài, Phòng 201, vẫn chưa được phân bổ lại. Lớn hơn các phòng khác, nó đã vẫn trống trong một năm “vì lòng kính trọng đối với vị giáo hoàng quá cố và để lưu giữ ký ức về sự hiện diện của ngài”. Trước đây, nơi này từng đón tiếp nhiều vị khách quý, đặc biệt là các vị thượng phụ phương Đông. Người cuối cùng cư ngụ tại đây trước Đức Giáo Hoàng Phanxicô là Thượng phụ Bartholomew của Constantinople, người đã tham dự Thánh lễ nhậm chức của vị Giáo hoàng người Argentina vào ngày 19 tháng 3 năm 2013.
Ngoài ra, Casa Santa Marta đã trở lại nhịp sống bình thường. “Đức Giáo Hoàng Phanxicô không cố gắng áp đặt một phong cách cụ thể nào lên ngôi nhà.” “Ngài chấp nhận mọi thứ như vốn có và sống giản dị ở đó, với những ràng buộc thông thường gắn liền với vai trò và an ninh của mình,” một cư dân giải thích. Một điểm khác biệt đáng chú ý là sự vắng mặt của Vệ binh Thụy Sĩ và hiến binh, những người từng đóng quân ở lối vào khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô sống ở đó.
Một nơi mang dấu ấn lịch sử dưới thời Đức Giáo Hoàng Phanxicô
Được lựa chọn xuất phát từ mong muốn có đời sống cộng đồng, Santa Marta đã trở thành hình mẫu lý tưởng trên toàn thế giới. Được Vatican News truyền tải tóm tắt trong những năm đầu nhiệm kỳ, hàng triệu người Công Giáo đã theo dõi các bài giảng hàng ngày của Đức Giáo Hoàng Phanxicô trong Thánh lễ buổi sáng tại nhà nguyện hiện đại của dinh thự. Sau đó, trong giai đoạn đầu của đại dịch Covid-19, từ ngày 9 tháng 3 đến ngày 17 tháng 5 năm 2020, Thánh lễ lúc 7 giờ sáng được truyền hình đã biến “Santa Marta” thành một loại giáo xứ thay thế cho nhiều người xem.
Phòng tiếp khách, nơi vẫn còn treo bức ảnh nổi tiếng của Đức Mẹ Tháo Gỡ Các Nút Thắt, cũng là trung tâm trong triều giáo hoàng của ngài. Hàng trăm cuộc gặp gỡ đã diễn ra ở đó, và nhiều người đã ấn tượng bởi ánh mắt chăm chú, cái bắt tay chắc chắn và sự quan tâm cá nhân của Đức Giáo Hoàng Phanxicô dành cho từng cá nhân.
Một trong những khoảnh khắc mạnh mẽ nhất đã đến vào Năm 2019, khi ngài gặp gỡ các nhà lãnh đạo tham gia vào cuộc xung đột ở Nam Sudan và quỳ xuống hôn chân họ, khẩn cầu họ lập lại hòa bình. Mặc dù gây khó chịu cho một số người, cử chỉ này đã mở đường cho chuyến thăm của ngài tới quốc gia bị chiến tranh tàn phá vào năm 2023.
Sau khi qua đời, thi hài của Đức Giáo Hoàng Phanxicô được đặt trong nhà nguyện của Casa Santa Marta từ tối thứ Hai đến sáng thứ Tư. Thư ký riêng cuối cùng của ngài, Cha Juan Cruz Villalón, và y tá của ngài, Massimiliano Strappetti, đã tiếp đón những người đến viếng tại đó, rõ ràng là xúc động, như thể đang canh thức cho một người cha.
Trước khi các nghi lễ chính thức của Vatican tiếp tục với việc chuyển thi hài của ngài đến Vương cung thánh đường Thánh Phêrô vào sáng ngày 23 tháng 4, những giờ phút cuối cùng tại Santa Marta đã đánh dấu chương cuối cùng của một hình thức giáo hoàng được sống theo cách cộng đồng sâu sắc — một ký ức vẫn còn sống động trong bữa tối gần đây kỷ niệm 30 năm thành lập nơi cư trú này.