Anna Kurian, trong mục Vatican Insight của tạp chí Aleteia ngày 1 tháng 7, 2026, cố gắng giải thích các hậu quả và hệ quả của việc Hội Thánh Pi-ô X tấn phong giám mục không có ủy nhiệm của Đức Giáo Hoàng:



Tại sao các lễ tấn phong giám mục sắp tới do Hội Thánh Pi-ô X duy truyền thống (SSPX) công bố diễn ra hôm thứ Tư, ngày 1 tháng 7 năm 2026 lại gây tranh cãi? Điều gì sẽ xảy ra với những cá nhân liên quan? Hơn nữa, điều gì sẽ xảy ra với các linh mục và tín hữu liên kết với phong trào này?

Hội Thánh Pi-ô X thiếu tư cách giáo luật chính thức kể từ khi ly khai khỏi Rome năm 1988. Giờ đây, dựa trên luật giáo luật và chuyên môn của luật sư giáo luật Pierre Chaffard-Luçon, chúng tôi sẽ phân tích những tác động của các lễ tấn phong sắp tới này.

Tại sao những lễ tấn phong này lại gây tranh cãi?

Trong Giáo Hội Công Giáo, bất cứ lễ tấn phong giám mục nào cũng cần có sự phê chuẩn của Giáo hoàng. Việc lựa chọn một giám mục mới tuân theo một thủ tục nghiêm ngặt do sứ thần Tòa Thánh – đại diện của Giáo hoàng – và Bộ Giám mục giám sát.

Họ trình lên Đức Giáo Hoàng ba ứng cử viên – được gọi là terna. Sau đó, ngài đưa ra lựa chọn cuối cùng, mặc dù ngài có quyền chọn người ngoài danh sách đó. Tiến hành tấn phong mà không có sự ủy quyền thích hợp của Giáo hoàng là một tội theo luật Giáo hội hiện hành (Điều 1013).

Giám mục thật hay giả: Địa vị của những người được tấn phong sẽ như thế nào?

Có một sự khác biệt quan trọng giữa tính thành sự (validity) và tính hợp pháp (liceity) của một lễ tấn phong. Theo luật Giáo hội, việc cử hành hôm Thứ Tư, ngày 1 tháng 7 sẽ thành sự vì một giám mục tấn phong sẽ thực hiện nghi thức. Tuy nhiên, lễ tấn phong sẽ bất hợp pháp vì thiếu sự ủy quyền của Đức Giáo Hoàng. Từ quan điểm của Giáo hội, những người mới được thụ phong sẽ là giám mục thật và đầy đủ, nhưng về cơ bản họ sẽ hoạt động như những “kẻ ngoài vòng pháp luật”.

“Ly giáo” là gì?

Những cá nhân cố ý bất tuân thẩm quyền của Đức Giáo Hoàng sẽ rơi vào tình trạng ly giáo. Điều 751 của Giáo luật định nghĩa ly giáo là việc từ chối phục tùng Giám Mục Rô-ma hoặc từ chối duy trì sự hiệp thông với các thành viên của Giáo hội.

Đây chủ yếu là vấn đề kỷ luật. Không nên nhầm lẫn với lạc giáo, là sự ngoan cố phủ nhận chân lý giáo lý, hoặc bội giáo, là sự từ bỏ hoàn toàn đức tin Kitô giáo. Cả ba tội này đều dẫn đến vạ tuyệt thông.

Vạ tuyệt thông chính xác là gì?

Vạ tuyệt thông cắt đứt sự hiệp thông của một người với Giáo hội và là hình phạt cho hành vi ly giáo. Nếu Hội Thánh Pi-ô X thực hiện kế hoạch phong chức bốn giám mục, vạ tuyệt thông sẽ là latae sententiae. Điều này có nghĩa là hình phạt là tự động, được kích hoạt ngay lập tức bởi tính nghiêm trọng và tính chất công khai của hành vi. Rô-ma có thể chỉ cần ban hành một tuyên bố công khai công nhận tình trạng đã hiện hữu, giống như đã làm vào năm 1988 với tông thư Ecclesia Dei.

Không giống như các hình phạt “chuộc lỗi”, vạ tuyệt thông là một hình phạt “chữa lành”. Mục đích của nó là giúp người phạm tội nhận ra lỗi lầm của mình và điều chỉnh lại tình trạng của họ.

Trong những trường hợp khác, luật giáo hội quy định về vạ tuyệt thông tự động (ferandae sententiae). Khi điều này được áp dụng, hình phạt được tuyên bố chính thức khi kết thúc một phiên tòa xét xử.

Vạ tuyệt thông có nghĩa là bị đọa đày hỏa ngục không?

Không. Theo thần học Công Giáo, việc cắt đứt sự hiệp thông có những hậu quả nghiêm trọng đối với đời sống trần thế, chủ yếu là vì những người bị “vạ tuyệt thông” không còn được lãnh nhận các Bí tích. Tuy nhiên, Giáo hội không phán xét về sự cứu rỗi cuối cùng của người bị trừng phạt. Phán xét đó thuộc về riêng của Thiên Chúa.

Ai sẽ bị vạ tuyệt thông vào thứ Tư, ngày 1 tháng 7?

Các giám mục phong chức và những người nhận việc phong chức sẽ bị vạ tuyệt thông bản thân ngay khi phạm tội. Tuy nhiên, hành động này cũng mang sứ nặng định chế vì Hội Thánh Pi-ô X đang thực hiện các vụ phong chức với tư cách là một tổ chức. Cha Davide Pagliarani, bề trên của hội, đã công bố quyết định và tuyên bố rằng họ sẽ tiến hành mà không cần lệnh của Giáo hoàng.

Do đó, tất cả các thành viên đã đăng ký của tổ chức—bao gồm cả giáo sĩ và tu sĩ—cũng như những giáo dân ủng hộ hành động này, sẽ thấy mình ở trong tình trạng ly giáo trong mắt Giáo hội. Tất cả họ đều có nguy cơ bị vạ tuyệt thông.

Cần lưu ý rằng trong các cuộc tấn phong bất hợp pháp ban đầu do Tổng Giám mục Marcel Lefebvre chủ trì năm 1988, Rô-ma chỉ tuyên bố vạ tuyệt thông đối với các giám mục tấn phong và thụ phong, chứ không phải toàn bộ thành viên Hội Thánh Pi-ô X.

Cần thực hiện những bước nào để trở lại hiệp thông với Giáo hội?

Việc dỡ bỏ vạ tuyệt thông là vấn đề bản thân. Rô-ma đưa ra quyết định sau khi người bị vạ tuyệt thông hoàn thành một thời kỳ sám hối. Một vị Giáo hoàng cũng có thể khởi xướng quá trình này để thúc đẩy đối thoại.

Năm 2009, Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đic-tô XVI đã ban hành sắc lệnh dỡ bỏ các phán quyết vạ tuyệt thông năm 1988, mô tả đó là “một cử chỉ thương xót kín đáo” được thiết kế để “mời bốn Giám mục một lần nữa trở lại” với vòng tay của Giáo hội. Việc trở lại bao gồm “việc được nhận vào sự hiệp thông trọn vẹn”. Điều này đòi hỏi một nghi thức phụng vụ cụ thể, trong đó người đó đọc Kinh Tin Kính trước các đại diện của cộng đồng Công Giáo.

Tình trạng hiện tại của các linh mục Hội Thánh Pi-ô X ra sao?

Các linh mục Hội Thánh Pi-ô X được thụ phong hợp lệ, nhưng họ vẫn bị “đình chỉ”. Vì các giám mục bất hợp pháp, những người đang xung đột trực tiếp với Rô-ma, đã phong chức cho họ, nên họ phải chịu hình phạt đình chỉ quyền thực hiện các việc thần linh (suspensio a divinis). Hình phạt này cấm họ cử hành các Bí tích. Tuy nhiên, không giống như những người bị vạ tuyệt thông, họ vẫn được phép lãnh nhận các Bí tích.

Các Bí tích mà họ cử hành có hợp lệ không?

Việc phong chức một linh mục Hội Thánh Pi-ô X là bất hợp pháp nhưng vẫn thành sự. Các Bí tích mà họ cử hành cũng có cùng tình trạng này: bất hợp pháp nhưng thành sự. Giáo hội dạy rằng “ân sủng của Thiên Chúa” vẫn hiện diện và hoạt động trong các bí tích này.

Trong Năm Lòng Thương Xót 2015, Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô thậm chí còn cho phép các linh mục Hội Thánh Pi-ô X được nghe xưng tội một cách hợp lệ và chính đáng. Sau đó, ngài đã gia hạn điều khoản này vô thời hạn. Ngoài ra, vào tháng 3 năm 2017, Đức Giáo Hoàng đã cho phép họ cử hành các lễ cưới Công Giáo hợp lệ theo từng trường hợp cụ thể, miễn là họ có sự cho phép của giám mục địa phương. Vẫn chưa rõ liệu các quy định mục vụ này có còn hiệu lực dưới thời Đức Giáo Hoàng Leo XIV nếu các lễ tấn phong giám mục vào thứ Tư, ngày 1 tháng 7 diễn ra hay không.

Có những trường hợp ngoại lệ nào mà các Bí tích của họ vẫn thành sự và hợp pháp không?

Luật Giáo hội có một ngoại lệ dành cho người Công Giáo đang hấp hối (in articulo mortis) và cần một bí tích khẩn cấp. Trong những thời khắc nguy cấp đó, bất cứ linh mục hoặc giám mục nào—ngay cả người đang chịu hình phạt nghiêm khắc của Giáo hội—đều được khôi phục quyền giải tội một cách hợp lệ và hợp pháp, đặc biệt là cho người cần giúp đỡ. Quy tắc này không nhằm mục đích ưu ái cho linh mục bị đình chỉ hoặc bị vạ tuyệt thông. Thay vào đó, nó ưu tiên linh hồn của người sắp chết và ơn cứu độ đời đời của họ.

Không có dấu hiệu quay trở lại

Ngày 30 tháng 6, Đức Giáo Hoàng Leo XIV gửi thông điệp cuối cùng mời Hội Thánh Thánh Pi-ô X tạm dừng các lễ tấn phong giám mục và tham gia đối thoại với Vatican. Tuy nhiên, Cha Davide Pagliarani đã trả lời Giáo hoàng vào chiều cùng ngày. Ông đã công bố một bức thư ngỏ trên trang web của Hội Thánh Thánh Pi-ô X, bác bỏ yêu cầu hủy bỏ các lễ tấn phong giám mục. Tuy nhiên, bề trên của Hội Thánh Pi-ô X vẫn cảm ơn Đức Giáo Hoàng về "sự quan tâm như người cha" được thể hiện trong thư, đồng thời bày tỏ sự tiếc nuối vì không thể gặp gỡ ngài.

Vị bề trên thuộc dòng duy Lefebvre giải thích rằng hai giám mục được Tòa Thánh giao nhiệm vụ tham gia đối thoại với Hội Thánh Thánh Pi-ô X — Giám mục Vitus Huonder, khi đó là Giám mục của Chur, nay đã qua đời, và Giám mục Athanasius Schneider, Giám Mục Phụ Tá của Astana — "đã nhận ra tinh thần Công Giáo sâu sắc của Hội.” Ông nói rằng ông không muốn "tách rời khỏi Giáo Hội Công Giáo Rô-ma."

Cha Pagliarani viết: "Một ngày nào đó, mọi khó khăn giữa Tòa Thánh và Hội sẽ được giải quyết", đồng thời kêu gọi Đức Giáo Hoàng hãy thể hiện "một cử chỉ thấu hiểu".