Amira Abuzeid thuộc hãng tin EWTNNews, trong bản tin ngày 10 tháng 8 năm 2026, cho biết: Khác biệt so với các nhà lãnh đạo thế giới, Đức Giáo Hoàng đồng thời giữ vai trò là người đứng đầu tinh thần toàn cầu của Giáo Hội Công Giáo và là người đứng đầu Tòa Thánh, một thực thể có chủ quyền riêng biệt theo luật quốc tế, đóng vai trò là chính phủ trung ương của Giáo Hội Công Giáo.

Vậy những vai trò đa dạng này có ý nghĩa gì trong bối cảnh công việc hàng ngày của một Giáo hoàng với tư cách là người lãnh đạo hữu hình của các tín hữu Công Giáo trên toàn thế giới?

Andreas Widmer, một cựu thành viên của Đội cận vệ Thụy Sĩ Giáo hoàng từng phục vụ Thánh Gioan Phaolô II và hiện đang giảng dạy tại Đại học Công Giáo Hoa Kỳ ở Washington, D.C., đã nói với EWTN News rằng các quốc gia Giáo hoàng từng hình thành một vương quốc lãnh thổ rộng lớn ở miền trung nước Ý với Giáo hoàng là người cai trị thế tục.

Sau khi nước Ý thống nhất vào thế kỷ 19 và mất đi phần lớn lãnh thổ vào năm 1870, Giáo hội đã phát triển hơn nữa khái niệm về Tòa Thánh như một thực thể quốc tế lâu dài, độc lập với lãnh thổ rộng lớn.

Hiệp ước Lateran năm 1929 đã chính thức hóa việc thành lập Thành phố Vatican — một lãnh thổ có chủ quyền nhỏ bé với diện tích khoảng 109 mẫu Anh, tập trung quanh Đồi Vatican — trao cho Đức Giáo Hoàng đủ quyền tự chủ để thực hiện sứ mệnh toàn cầu của mình mà không bị ép buộc từ bên ngoài.

“Từ đó trở đi, Đức Giáo Hoàng đảm nhiệm hai vai trò riêng biệt,” Widmer nói. “Ngài là người đứng đầu tinh thần của Giáo Hội Công Giáo, và ngài là người đứng đầu nhà nước của Thành phố Vatican — thực thể có chủ quyền tuyệt đối duy nhất ở châu Âu.”

Về nguyên tắc, Giáo hội có thể mất lãnh thổ Thành phố Vatican mà vẫn giữ được tư cách pháp nhân quốc tế và quan hệ ngoại giao thông qua Tòa Thánh — giống như một quốc gia có chủ quyền có thể tiếp tục tồn tại và duy trì quan hệ ngoại giao ngay cả khi không có thủ đô lãnh thổ cố định.

“Giáo hội có thể từ bỏ Vatican mà vẫn có các đại sứ, bởi vì đó là Tòa Thánh,” Widmer lưu ý. “Ở đâu có Giáo hoàng, ở đó có Tòa Thánh.” Sự sắp xếp này đảm bảo “libertas Ecclesiae” – sự tự do của Giáo hội.

Ngoài ra, vị thế của Đức Giáo Hoàng với tư cách là người đứng đầu một nhà nước nước ngoài được công nhận mang lại cho ngài các quyền miễn trừ theo luật quốc tế, đặt ngài ngoài các nghĩa vụ dân sự thông thường của quốc gia xuất xứ, chẳng hạn như nghĩa vụ bỏ phiếu hoặc nộp thuế.

Đức Giáo Hoàng vẫn có thể giữ quốc tịch của quốc gia mình, bên cạnh quốc tịch Vatican mà ngài tự động có được khi được bầu làm Giáo hoàng.

Andrea Gagliarducci, một chuyên gia về Vatican và cộng tác viên của EWTN News, cho biết vị thế đặc biệt này cũng giải thích tại sao các nỗ lực đối xử với Giáo hoàng như một giám đốc điều hành doanh nghiệp trong các vụ kiện dân sự cuối cùng đều thất bại: Với tư cách là người đứng đầu nhà nước có chủ quyền và là hiện thân thể chế của Tòa Thánh, tất cả các quyền miễn trừ liên quan đều áp dụng cho ngài.

Quyền miễn trừ bản thân của người đứng đầu nhà nước nước ngoài là một nguyên tắc thông lệ của luật quốc tế, đảm bảo miễn trừ hoàn toàn khỏi quyền tài phán hình sự, dân sự và hành chính ở một quốc gia khác và bao gồm cả các hành vi chính thức và tư riêng.

Theo lời của Đức Giáo Hoàng Piô XI, lãnh thổ nhỏ bé của Thành phố Vatican “vừa đủ thân xác để giữ cho linh hồn hiệp nhất”, cho phép người kế vị Thánh Phêrô có được sự tự do cần thiết để chăn dắt Giáo hội hoàn vũ mà không bị ràng buộc bởi lợi ích của bất cứ quốc gia nào.

Trên thực tế, Đức Thánh Cha tập trung chủ yếu vào vai trò lãnh đạo mục vụ và đạo đức. Khi đề cập đến các vấn đề chiến tranh, hòa bình hoặc phẩm giá con người, ngài làm điều đó trước hết và trên hết với tư cách là đại diện của Chúa Kitô.

Như Andrea Tornielli thuộc Bộ Truyền thông Vatican đã chỉ ra, trong vai trò lãnh đạo Giáo hội, Đức Giáo Hoàng mời gọi thế giới hướng đến những nguyên tắc cao hơn về công lý và tình huynh đệ, trong khi bộ máy ngoại giao thực tiễn của Tòa Thánh hoạt động để phục vụ sứ mệnh đó.