Đầu năm học giáo lý, tôi hỏi hai lớp ở hai giáo xứ khác nhau “Giáo Hội có phải là bí tích không?” Nhiều em trả lời đúng, nhưng cũng có một số em trả lời lớn tiếng, dõng dạc: “Không ạ”.
Khi tôi chia sẻ điều này trên Facebook, có bạn cho rằng điều quan trọng là các em biết cầu nguyện với Chúa Giêsu, còn những điều khác không phải là đáng quan tâm lắm. Có người cũng bảo rằng nếu dạy cho các em biết và nhớ, “bảo đảm não trạng của các em sẽ chỉ xếp vào cái mớ sử địa hỗn độn mà trường học (ở Việt nam) đang nhồi nhét”.
Bạn giáo lý viên ấy có lý và bạn cũng ý thức về tầm quan trọng của việc tập cho các em sống thân tình với Chúa Giêsu. Tuy nhiên, cũng chính ý nghĩ ấy của một số giáo lý viên lại gợi cho chúng ta nhiều ưu tư về cách dạy giáo lý cho các em.
Chuyện đầu tiên phải minh định là việc học thuộc lòng giáo lý hoàn toàn khác với việc các trường học nhồi nhét mọi thứ vào đầu học sinh. Hoàn toàn khác là bởi vì mục đích giảng dạy, tiêu điểm nhắm đến, nội dung giảng dạy và tính chất môn học khác nhau.
Dạy giáo lý là giúp các em sống theo Chúa Giêsu, Con Người hoàn thiện, là Vua yêu thương và là Chúa các chúa, nên không thể đem so sánh giáo lý, dù là so sánh cách dạy giáo lý, với những “môn” có mục tiêu đẩy con người xa Chúa và xa phẩm giá cao trọng của con người là hình ảnh Chúa.
Việc học và nhớ trong giáo lý là nhớ những lời dạy của Chúa Giêsu và của Hội Thánh để sống yêu thương và công bằng, sống đúng phẩm giá người con cái Chúa. Điều này ngược lại với việc dạy học ở trường ngoài.
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã viết trong Tông huấn Dạy Giáo Lý Trong Thời Đại chúng ta: “Việc học thuộc lòng một số lời của Chúa Giêsu, các câu Thánh Kinh quan trọng, Mười Điều Răn, các công thức của việc tuyên xưng Đức Tin, các kinh trong Phụng Vụ, các kinh nguyện cần thiết, các tư tưởng giáo thuyết chính, v.v…, thay vì làm giảm nhân phẩm của các Kitô hữu trẻ, hay là một trở ngại cho việc nói chuyện riêng với Chúa, thì lại là điều thật sự cần thiết, như các Nghị Phụ đã mạnh mẽ nhắc nhở. Chúng ta phải có óc thực tế.” (số 55)
Ngoài ra, việc dạy cho các em biết và nhớ về Giáo Hội, nhất là “Giáo Hội là một bí tích” là điều cực kỳ quan trọng. Lý do là vì Giáo Hội chính là Thân Thể mầu nhiệm của Chúa Giêsu. Không thể giúp các em cầu nguyện khi các em không biết và yêu mến Chúa Giêsu. Không thể giúp các em yêu mến Chúa Giêsu nếu các em không hiểu biết về Giáo Hội là công trình và là Thân Thể của Người.
Thánh Công Đồng chung Vatican xác quyết Giáo Hội là bí tích: “Giáo hội ở trong Ðức Kitô như là bí tích hoặc dấu chỉ và là khí cụ của dây kết hợp mật thiết với Thiên Chúa, và giữa toàn thể nhân loại” (Hiến chế Lumen Gentium). Giáo huấn Xã Hội của Giáo Hội còn nói thêm: “Giáo Hội là bí tích của niềm hy vọng huy hoàng nhất” (số 60).
Ý thức Giáo Hội là bí tích, các em sẽ ý thức gặp gỡ Chúa Giêsu trong Giáo Hội, các em gắn bó với Giáo Hội và xây dựng Giáo Hội. Và khi dạy về Giáo Hội bằng chính giáo huấn của Giáo Hội, các em nhận thức rõ Giáo Hội là Mẹ của mình.
Bí tích chính là nguồn mạch nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng. Giáo Hội phân phát các mầu nhiệm thánh, đồng thời chính Giáo Hội cũng là mầu nhiệm thánh. Điều này củng cố đức tin chúng ta một cách hữu hiệu.
Khi các em nhớ giáo lý, khi các em hiểu biết về Chúa Giêsu, khi các em yêu mến Lời Chúa và yêu mến Giáo Hội thì các em sẽ đi vào đời sống cầu nguyện tự nhiên như hơi thở của các em. Dạy cầu nguyện mà không cho các em nhớ các mầu nhiệm thì e rằng các em cũng chỉ thực hành những tình cảm chóng qua, không có nền tảng.
Ghi lại vài suy nghĩ nhân đọc các comment trên Facebook, người viết – cũng là giáo lý viên như các bạn – ước ao rằng khi dạy giáo lý, chúng ta, bạn và tôi, cùng chuẩn bị kỹ bằng lời cầu nguyện, bằng việc soạn bài sắp dạy và bằng việc học hỏi thêm giáo huấn của Hội Thánh là Mẹ chúng ta.
Khi tôi chia sẻ điều này trên Facebook, có bạn cho rằng điều quan trọng là các em biết cầu nguyện với Chúa Giêsu, còn những điều khác không phải là đáng quan tâm lắm. Có người cũng bảo rằng nếu dạy cho các em biết và nhớ, “bảo đảm não trạng của các em sẽ chỉ xếp vào cái mớ sử địa hỗn độn mà trường học (ở Việt nam) đang nhồi nhét”.
Bạn giáo lý viên ấy có lý và bạn cũng ý thức về tầm quan trọng của việc tập cho các em sống thân tình với Chúa Giêsu. Tuy nhiên, cũng chính ý nghĩ ấy của một số giáo lý viên lại gợi cho chúng ta nhiều ưu tư về cách dạy giáo lý cho các em.
Chuyện đầu tiên phải minh định là việc học thuộc lòng giáo lý hoàn toàn khác với việc các trường học nhồi nhét mọi thứ vào đầu học sinh. Hoàn toàn khác là bởi vì mục đích giảng dạy, tiêu điểm nhắm đến, nội dung giảng dạy và tính chất môn học khác nhau.
Dạy giáo lý là giúp các em sống theo Chúa Giêsu, Con Người hoàn thiện, là Vua yêu thương và là Chúa các chúa, nên không thể đem so sánh giáo lý, dù là so sánh cách dạy giáo lý, với những “môn” có mục tiêu đẩy con người xa Chúa và xa phẩm giá cao trọng của con người là hình ảnh Chúa.
Việc học và nhớ trong giáo lý là nhớ những lời dạy của Chúa Giêsu và của Hội Thánh để sống yêu thương và công bằng, sống đúng phẩm giá người con cái Chúa. Điều này ngược lại với việc dạy học ở trường ngoài.
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã viết trong Tông huấn Dạy Giáo Lý Trong Thời Đại chúng ta: “Việc học thuộc lòng một số lời của Chúa Giêsu, các câu Thánh Kinh quan trọng, Mười Điều Răn, các công thức của việc tuyên xưng Đức Tin, các kinh trong Phụng Vụ, các kinh nguyện cần thiết, các tư tưởng giáo thuyết chính, v.v…, thay vì làm giảm nhân phẩm của các Kitô hữu trẻ, hay là một trở ngại cho việc nói chuyện riêng với Chúa, thì lại là điều thật sự cần thiết, như các Nghị Phụ đã mạnh mẽ nhắc nhở. Chúng ta phải có óc thực tế.” (số 55)
Ngoài ra, việc dạy cho các em biết và nhớ về Giáo Hội, nhất là “Giáo Hội là một bí tích” là điều cực kỳ quan trọng. Lý do là vì Giáo Hội chính là Thân Thể mầu nhiệm của Chúa Giêsu. Không thể giúp các em cầu nguyện khi các em không biết và yêu mến Chúa Giêsu. Không thể giúp các em yêu mến Chúa Giêsu nếu các em không hiểu biết về Giáo Hội là công trình và là Thân Thể của Người.
Thánh Công Đồng chung Vatican xác quyết Giáo Hội là bí tích: “Giáo hội ở trong Ðức Kitô như là bí tích hoặc dấu chỉ và là khí cụ của dây kết hợp mật thiết với Thiên Chúa, và giữa toàn thể nhân loại” (Hiến chế Lumen Gentium). Giáo huấn Xã Hội của Giáo Hội còn nói thêm: “Giáo Hội là bí tích của niềm hy vọng huy hoàng nhất” (số 60).
Ý thức Giáo Hội là bí tích, các em sẽ ý thức gặp gỡ Chúa Giêsu trong Giáo Hội, các em gắn bó với Giáo Hội và xây dựng Giáo Hội. Và khi dạy về Giáo Hội bằng chính giáo huấn của Giáo Hội, các em nhận thức rõ Giáo Hội là Mẹ của mình.
Bí tích chính là nguồn mạch nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng. Giáo Hội phân phát các mầu nhiệm thánh, đồng thời chính Giáo Hội cũng là mầu nhiệm thánh. Điều này củng cố đức tin chúng ta một cách hữu hiệu.
Khi các em nhớ giáo lý, khi các em hiểu biết về Chúa Giêsu, khi các em yêu mến Lời Chúa và yêu mến Giáo Hội thì các em sẽ đi vào đời sống cầu nguyện tự nhiên như hơi thở của các em. Dạy cầu nguyện mà không cho các em nhớ các mầu nhiệm thì e rằng các em cũng chỉ thực hành những tình cảm chóng qua, không có nền tảng.
Ghi lại vài suy nghĩ nhân đọc các comment trên Facebook, người viết – cũng là giáo lý viên như các bạn – ước ao rằng khi dạy giáo lý, chúng ta, bạn và tôi, cùng chuẩn bị kỹ bằng lời cầu nguyện, bằng việc soạn bài sắp dạy và bằng việc học hỏi thêm giáo huấn của Hội Thánh là Mẹ chúng ta.